Jesteś tu:  Strona Główna 100 lat PTK-PTTK
100 Lat Oddziału PTK-PTTK


 

 

100 lat krajoznawstwa w Sandomierzu
Obchody 1-2.10.2010r

Polskie Towarzystwo Krajoznawcze powstało jako organizacja społeczna w okresie zaborów i jego głównym celem było podtrzymywanie tożsamości narodowej Polaków. Cel ten przyświecał założycielom sandomierskiego oddziału PTK. To Oni inicjowali krajoznawczą działalność edukacyjną, której uwieńczeniem było powołanie Powszechnego Uniwersytetu Regionalnego im. Stanisława Konarskiego, działalność wydawniczą, byli inicjatorami badań archeologicznych i założycielami Muzeum Ziemi Sandomierskiej PTK. Członkowie PTK należeli do najaktywniejszych obywateli uczestnicząc we wszystkich formach działań społecznych w Sandomierzu i w regionie. Stworzyli podstawy obsługi przyjeżdżających turystów, udostępnili w 1929 r Bramę Opatowską, byli pierwszymi ambasadorami Sandomierza i Ziemi Sandomierskiej. Ta wspaniała działalność wynikała z patriotyzmu i umiłowania Ojczyzny zgodnie z hasłem Towarzystwa "Przez poznanie do umiłowania kraju - przez umiłowanie do czynów ofiarnych".

1 października nawiedziliśmy sandomierskie cmentarze by na grobach naszych działaczy złożyć kwiaty, zapalić znicze i wspomnieć tych, którzy przed nami tworzyli sandomierski Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Wśród nich szczególnie należy wymienić Stanisława Karpowicza, Michała Świerzowicza, Stefana Żarskiego, Aleksandra Patkowskiego i Józefa Pietraszewskiego.
Wkrótce po pierwszej wojnie światowej przy oddziale PTK działały sekcje : Odczytowa, Wydawnicza, Przyrodnicza, Wycieczkowa, Zbiorów, Towarzyska i popularyzacji Krajoznawstwa. Prowadzone przez Aleksandra Patkowskiego Koło Krajoznawcze przy Szkole Filologicznej Męskiej liczyło w 1919 r 90 członków. Organizowano liczne spotkania i odczyty goszcząc wybitnych działaczy PTK jak Aleksander Janowski i luminarzy nauki jak prof. Tadeusz Szydłowski - historyk sztuki i konserwator zabytków, prof. Stanisław Semkowicz - historyk średniowiecza, Jan Samsonowicz - botanik i innych.
W latach 1919 - 1921 sandomierskie PTK było inicjatorem wielu działań spektakularnych jak otwarcie Stacji Meteorologicznej na potrzeby Instytutu Meteorologicznego. Założono fundusz na kupno własnej siedziby. Na ten cel przygotowano i rozprowadzano karty pocztowe i papier listowy z widokami Sandomierza zaprojektowane społecznie przez Józefa Pietraszewskiego. Zebrane fundusze pozwoliły na rozpoczęcie w 1924 r budowy Domu Krajoznawczego przy ówczesnej ul. Gołębickiej. W 1921 r podjęto z inicjatywy Stanisława Karpowicza, ks. Andrzeja Wyrzykowskiego, Józefa Pietraszewskiego i Zbigniewa Lamentowicza powołanie Muzeum Ziemi Sandomierskiej. Zaczątkiem zbiorów były zbiory prywatne założycieli, a pierwszym kustoszem został Leon Wilkoński. W tym też roku na ścianie Collegium Gostomianum umieszczono tablicę pamiątkową dla uczczenia ks. Gabriela Rzączyńskiego, wybitnego fizjografa i ornitologa. Pozyskano pomieszczenie na schronisko dla wycieczek przyjeżdżających do Sandomierza. Sandomierski Oddział PTK był w 1922 r współorganizatorem, wspólnie z ZNP, Wakacyjnego Kursu Uniwersyteckiego Ziemi Sandomierskiej.
W latach 1927 - 1929 kolejną inicjatywą na rzecz miasta było zbieranie funduszy na remont i udostępnienie Bramy Opatowskiej turystom. To dzięki PTK brama została po raz pierwszy włączona w krąg atrakcji turystycznych Sandomierza i służy turystom do dziś. (...) I tym razem Józef Pietraszewski jako swój dar przygotował wspaniały album rysowanych piórkiem widoków i zabytków Sandomierza.
Wkrótce, w związku z narastającym ruchem turystycznym PTK otwiera w 1925 r własne schronisko. Jego pierwszym gospodarzem był Stefan Żarski. W 1928 r zorganizowano pierwszy kurs przewodnicki i powołano punkt informacji turystycznej.W 1931 r podjęto starania o pozyskanie funduszy na zakup zegara na wieżę ratusza. Tu inicjatorem, był Kazimierz Targowski i Koło Grodzkie Miłośników Sandomierza. Rozpoczęto gromadzenie zbiorów na potrzeby biblioteki krajoznawczej oddziału.
Druga wojna światowa na długie 6 lat przerwała działalność oddziału. Część zbiorów muzealnych mimo podejmowanych działań dla ich zabezpieczenia uległa rozproszeniu i zaginęła. Członkowie Towarzystwa włączyli się w działania skierowane przeciw najeźdźcy, nierzadko składając daninę życia. (A. Patkowski, Stefan Żarski).
Po wojnie wznowiono działania. W 1949 r ufundowana została tablica poświęcona A. Patkowskiemu. Koło Grodzkie gromadzi materiały i opracowuje Księgę Martyrologii Mieszkańców Sandomierza, ofiar II wojny światowej. Redaktorem tego opracowania, i inicjatorem budowy pomnika poświęconego Mieszkańcom Ziemi Sandomierskiej Ofiarom II Wojny Światowej była Wanda Pawlakowa, wówczas prezes Koła Grodzkiego PTK. Pomnik zrealizowano dopiero w 1982 r staraniem Jerzego Targowskiego.
W 1950 r następuje połączenie Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i powstanie Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.W 1959 r Oddział organizuje Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego i wydaje Przewodnik po Sandomierzu autorstwa J. Pietraszewskiego i Stanisława Walczyny. Lata 1960 - 1967 to gromadzenie funduszy i prace organizacyjne uwieńczone wydaniem "Studiów Sandomierskich". Tu najwięcej pracy wnieśli Józef Nowak, wówczas prezes Oddziału i Włodzimierz Wachowicz członek Zarządu Oddziału.
W uznaniu zasług sandomierskiego Oddziału PTTK dla miasta przydzielono nam w projektowanych kamienicach przy Rynek 25-26 lokal na siedzibę Oddziału. Lokal został z własnych funduszy wykończony, wyposażony i zasiedlony w 1974 r. W 1974 r Oddział przekazał z własnych funduszy przeszło 1,5 mln zł. na budowę Podziemnej Trasy Turystycznej, a w 1977 r kolejne 300 tyś. zł. na jej wykończenie. 
W latach 1970-75 Oddział zaangażował się w odbudowę po pożarze zabytkowego dworu w Skotnikach Sandomierskich, jako własnej bazy turystycznej, doprowadzając odbudowę do stanu "surowego, zamkniętego". W 1975 r w wyniku ówczesnej reformy, oddziały PTTK pozbawione zostały możliwości prowadzenia działalności gospodarczej z zakresu turystyki - hotelowej i gastronomicznej, powstały wówczas Okręgowe Zakłady Gospodarki Turystycznej PTTK, które przejęły majątek Oddziału. W Sandomierzu Oddział utracił m. innymi plac i obiekty przy ul. Żeromskiego; schronisko i dawny Dom Krajoznawczy. Wyeksploatowane obiekty zostały odzyskane dopiero w latach 90-tych . Z inicjatywy PTTK zostaje w 1978 r utworzony rezerwat geologiczno-przyrodniczy w Górach Pieprzowych.
Od 1993 r bierzemy udział w targach turystycznych, wydajemy materiały reklamowe, informacyjne, przewodniki. Od 2002 r naszą własnością i siedzibą Oddziału jest budynek przy ul.Rynek 12.
Od 1996 r Oddział dofinansowuje działania rewaloryzacyjne Społecznego Komitetu Odnowy Cmentarza Katedralnego, a nasi członkowie aktywnie działają także na tym polu.
W latach 2001 - 2004 we współpracy z gestorami bazy turystycznej organizowaliśmy trzykrotnie studyjne objazdy po Ziemi Sandomierskiej dla dziennikarzy podróżników zrzeszonych w Stowarzyszeniu "Globtroter". Owocem były dziesiątki artykułów, audycji radiowych i programów telewizyjnych o walorach turystycznych Sandomierza i Ziemi Sandomierskiej.
Współpracujemy z wszystkimi placówkami muzealnymi i kulturalnymi Sandomierza. Od początku powołania przez Muzeum Okręgowe w Sandomierzu nagrody im. Al. Patkowskiego, jesteśmy jej współfundatorami i uczestniczymy w pracach jury konkursu.
"Praca rozumna i wytrwała, która nie myśli o zbieraniu owoców w tydzień po siewie, lecz umie działać bodajby przez kilka pokoleń, przebija góry, nad przepaściami rzuca mosty, wydobywa z gruntów jałowych urodzaj, a w duszy społecznej hoduje wielkie przymioty". Ta prawda przyświeca nam i wspiera w wytrwałości, zwłaszcza w pracy z dziećmi i młodzieżą skupioną w 10 szkolnych Kołach Krajoznawczo-Turystycznych, w organizacji kolejnych edycji konkursu krajoznawczego wiedzy o województwie; wcześniej Tarnobrzeskim, teraz Świętokrzyskim. Od 7 lat prowadzimy działania krajoznawcze w sandomierskich przedszkolach. Są to pogadanki i wycieczki realizowane przez naszych przewodników, uwieńczone finałem Konkursu Wiedzy o Sandomierzu, Rajdem przedszkolaka i zdobytą odznaką "Siedmiomilowe buty".
Nie ma w Polsce poza PTTK lepiej przygotowanej kadry dla upowszechniania krajoznawstwa. Praktycznie nie ma w Polsce przewodników, których nie wyszkolono by w PTTK. Sandomierskie Koło Przewodników PTTK było inicjatorem kursów przewodnickich, które ukończyło ok. 400 osób. Dziś Koło Przewodników przy sandomierskim oddziale PTTK liczy przeszło 100 osób.
Środowisku przewodników przypada rola szczególna. Ukazywania piękna i bogactwa historii, kultury, zwłaszcza dotyczy to ojczystego języka. Języka, który jest podstawowym elementem dziedzictwa kulturowego narodu, tak bardzo dziś zagrożonego wulgaryzacją, prymitywizacją oraz nieuzasadnionym wprowadzaniem obcego słownictwa.
Nasi przewodnicy znani są także z licznych inicjatyw społecznych i aktywności. Ostatnio niekwestionowaną specjalnością naszych koleżanek i kolegów jest udział w śpiewograniach piosenek turystycznych, a od roku własna, cykliczna impreza "pośpiewanka" obejmująca wszystkie pory roku. Wiele z działań statutowych podejmowanych przez Oddział nie mogłoby się odbyć bez społecznego zaangażowania i aktywności Koleżanek i Kolegów przewodników.
W kręgu PTTK zrodziły się projekty i realizacje szlaków turystycznych pieszych i rowerowych. Pod naszą opieką są 3 szlaki piesze o łącznej długości 267 km. i 5 szlaków rowerowych o łącznej długości 150 km.
Spośród 14 Kół i Klubów działających przy naszym Oddziale szczególne wyróżnienie należy się Klubowi Turystyki Kwalifikowanej "Kompas" ze Stalowej Woli i Kołu Grodzkiemu im. Adama Bienia w Staszowie, za znakomicie realizowane programy turystyczne i wpisanie działalności w swoje środowiska. Wysoki poziom działalności Koła w Staszowie pozwolił na to by, Komisja Turystyki Kolarskiej Zarządu Głównego PTTK zatwierdziła przy Oddziale PTTK w Sandomierzu Komisję Weryfikacyjną Kolarskiej Odznaki Turystycznej, a Oddział i Koło uzyskało akceptację ZG PTTK jako organizatora Ogólnopolskiego Zlotu Turystów Kolarzy w 2011 r
Warto też zauważyć, że nasi wodniacy od wielu lat wskazywali na konieczność budowy infrastruktury dla potrzeb turystyki wodnej i należeli do pierwszych, po latach przerwy, którzy wrócili na naszą Wisłę. W 2008 r. byli przewodnikami Ogólnopolskiego Spływu ?Księga Wisły? na odcinku od ujścia Nidy do ujścia Kamiennej.
Oddział PTTK jest wydawcą licznych przewodników, folderów i map. Jesteśmy wydawcą pierwszego przewodnika po Górach Pieprzowych, nasi koledzy są autorami tekstów w regionalnych i naukowych periodykach. Koło przewodników wydaje "Zeszyty Przewodnickie" zawierające cenne opracowania przydatne w pracy przewodnickiej.
PTTK było inicjatorem i bierze czynny udział w działaniach promocyjnych Sandomierza i regionu. Nasze Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego znane jest z profesjonalizmu, tak w obsłudze turystów przybywających do Sandomierza i regionu, jak i jako organizator imprez wyjazdowych zwłaszcza dla grup szkolnych i specjalistycznych.
Nasza działalność krajoznawcza nie tylko jest potrzebna, ale jest zauważana i dobrze oceniana przez mieszkańców Sandomierza, nierzadko jest inspiracją dla rozwijania ich własnej aktywności. Przykładem mogą być grupy rowerowe, zawiązane spośród uczestników realizowanego przez nasz Oddział programu "Cudze chwalicie..."

Sandomierski Oddział PTTK za swoją działalność odznaczony został:

1985 r- za zasługi dla woj. tarnobrzeskiego
2000r i 2009 r - nagrodą Marszałka woj. Świętokrzyskiego "Wędrowiec Świętokrzyski" - za zasługi w rozwoju turystyki.
Wędrowca Świętokrzyskiego otrzymał w 2003 r Marek Juszczyk za opracowanie przewodnika dla turystów kolarzy.
Dziewięciu członków naszego Towarzystwa było nominowanych do nagrody "Sandomierzanin Roku", a dwóch otrzymało to wyróżnienie.

W nowy wiek wchodzimy z kolejną inicjatywą. Jest to budowa niedrogiej bazy noclegowej, obiektu który, pozwoli turystom dłużej cieszyć się urokami naszego miasta i regionu.

Z przemówienia Prezesa Zarządu Oddziału Marka Juszczyka
Sandomierz 2.10.2010 r 


 

 

Strona w celu poprawnego działania korzysta z plików cookies. Więcej o plikach cookies, przechowywaniu, zarządzaniu i usuwaniu w Twojej przeglądarce, dowiesz się w naszej polityce prywatności.

Aby komunikat nie wyświetlał się więcej zaakceptuj pliki cookies tej strony.

Dyrektywa Unii Europejskiej